Бугунги кунда Ўзбекистон олдида икки муҳим вазифа турибди: энергия ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва аҳоли бандлигини ошириш. Айнан шу нуқтада муқобил (қайта тикланувчи) энергия манбалари иқтисодиёт учун стратегик аҳамият касб этмоқда.

Қуёш, шамол ва гидроенергетика нафақат экологик тоза энергия манбаи, балки минглаб янги иш ўринлари яратувчи соҳага айланиб бормоқда.

Ўзбекистоннинг табиий устунликлари

Ўзбекистон йилига ўртача 300 кундан ортиқ қуёшли об-ҳавога эга. Бу эса мамлакатни Марказий Осиёдаги энг истиқболли қуёш энергетикаси ҳудудларидан бирига айлантиради. Шу билан бирга:

- Навоий ва Қорақалпоғистон ҳудудларида шамол салоҳияти юқори,

- тоғли ҳудудларда кичик гидроелектр станциялар қуриш имкониятлари мавжуд.

Ана шу ресурслардан фойдаланиш амалда янги иш ўринлари яратишга хизмат қилмоқда.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда бир қатор йирик муқобил энергия лойиҳалари амалга оширилмоқда.

Масалан, Навоий вилоятида ишга туширилган йирик қуёш электр станцияси:

- қурилиш босқичида юзлаб қурувчи ва муҳандисларни,

- эксплуататсия жараёнида эса доимий техник ходимларни иш билан таъминлади.

Худди шундай, Самарқанд ва Жиззах вилоятларида барпо этилган қуёш электр станциялари маҳаллий аҳоли учун:

- электр монтажчилари,

- сервис мутахассислари,

- лаборатория ва назорат ходимлари

каби янги касбларни шакллантирмоқда.

Муқобил энергиянинг энг муҳим жиҳатларидан бири — қишлоқ жойларда бандликни оширишидир. Кичик қуёш панеллари ва мини ГЭСлар:

- фермер хўжаликлари,

- сув насослари,

- иссиқхоналар

учун ўрнатилмоқда. Бу эса нафақат электр тежамкорлигини оширади, балки маҳаллий ёшларни техник хизмат кўрсатиш, созлаш ва мониторинг ишлари орқали доимий даромад манбаи билан таъминлайди.

Бугун Ўзбекистонда қуёш панеллари монтажчиси, шамол турбиналари оператори, энергия аудитори каби янги касбларга талаб ортиб бормоқда. Касб-ҳунар марказлари ва олий таълим муассасаларида муқобил энергетика йўналишлари кенгаймоқда. Бу эса ёшлар учун замонавий ва келажак касбларини эгаллаш имконини бермоқда.

ИРЕНА (Халқаро қайта тикланувчи энергия агентлиги) маълумотларига кўра, қайта тикланувчи энергетика бандлик яратиш бўйича энг тез ривожланаётган соҳалардан биридир. Ўзбекистон ҳам бу глобал жараёнга фаол қўшилиб, муқобил энергияни иқтисодий ўсиш ва бандлик манбаи сифатида ривожлантирмоқда.

Сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг қайта тикланадиган энергия салоҳияти сезиларли даражада ошди.

Мамлакатда қийматли “яшил” энергетика имкониятларидан фойдаланиш орқали 2025 йилда қайта тикланадиган энергияни ўрнатилган қуввати 10 027 МВтга етди — бу унинг умумий электр қувватида сезиларли улушни ташкил қилади.

Шу йилнинг биринчи чорагида қуввати кенгайган қуёш ва шамол энергетика станциялари умумий ҳисобда 2,368 миллиард кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқарди, бу бир йил аввалги давр билан солиштирганда 40 %га кўпдир.

2025 йилда қуёш ва шамол электр станциялари биргаликда 10,5 миллиард кВт·соат энергия ишлаб чиқарган — бу 2024 йилга нисбатан 2,1 марта кўпдир.

Мазкур энергия манбалари билан ишлаб чиқарилган электр энергияси оқибатида миқдордаги табиий газ қувват захираларини тежаш ва атмосферага чиқадиган зарарли моддаларни камайишига эришилган.

Бу рақамлар нафақат экологик самарадорликни кўрсатади, балки муқобил энергия тармоқларининг ривожланиши янада кўпроқ иш ўринларини яратаётганини ҳам англатади.

Қайта тикланадиган энергия лойиҳалари қуйидагича соҳаларда иш ўринлари яратади:

- Қурилиш ва монтаж ишлари: қуёш панеллари, шамол турбиналари ўрнатиш, линия ва подстанциялар қурилиши.

- Эксплуататсия ва техник хизмат: станцияларни ишга тушириш, мониторинг, ремонтлар.

- Ҳудудий хизмат ва қўллаб-қувватлаш: маҳаллий хизмат ташкилотлари, таълим марказлари, логистика ва материал етказиб бериш.

Масалан, “Солар Кластер” каби лойиҳалар фақатгина қурилиш босқичида эмас, балки келгусида ҳам минглаб махсус кўникмаларга эга мутахассислар учун доимий иш ўринлари яратади — бунинг натижасида маҳаллий ҳамда чет эл инвестициялари жалб қилинади.

Таълим, бандлик ва ёшлар учун имкониятлар

- техник таълим соҳасидаги эътиборни оширади,

- ёшлар учун замонавий касбларни шакллантиради,

- ёлғиз иммунитетга эга бўлган технологиялар бўйича малакали мутахассислар талабини кучайтиради.

Бунда таълим муассасалари қуёш ва шамол энергетика бўйича ўқув курсларини, малакани ошириш тренингларини, лаборатория ва тажрибаларни ташкил этиш орқали мутахассислар тайёрлайди.

Бу эса нафақат ижтимоий дастак, балки ижтимоий тадбиркорлик учун янги йўналишларни очади.

Хусусан, ҳукумат 2030 йилга келиб қайта тикланадиган энергиянинг умумий улушини сезиларли даражада ошириш, янги энергия объектларини барпо этишни кучайтириш, энергия захираларини оптималлаштиришни мақсад қилган.

Хулоса

Муқобил энергия нафақат экологик жиҳатдан тоза энергия манбаи, балки:

- мамлакат иқтисодиётини хилма-хиллаштириш,

- энергия соҳасида барқарорликни таъминлаш,

- ёшлар ва маҳаллий жамоалар учун янги, барқарор иш ўринлари яратиш

- энергия хавфсизлигини мустаҳкамлаш,

- атроф-муҳитни муҳофаза қилиш,

энг муҳими, қўшимча ва барқарор иш ўринлари яратиш учун муҳим воситага айланмоқда. Шу боис, бу соҳани ривожлантириш нафақат каби ижтимоий муҳим вазифаларни ҳам ҳал қилиб бермоқда. Шу сабабли ушбу соҳада инвестиция ва таълимга эътиборни кучайтириш – мамлакатнинг келажак ривожи учун муҳим омиллардан биридир.

Маъмурий-хўжалик ва меҳнатни муҳофаза

қилиш бўлими бошлиғи Э.Қосимов