Bugungi kunda O‘zbekiston oldida ikki muhim vazifa turibdi: energiya resurslaridan oqilona foydalanish va aholi bandligini oshirish. Aynan shu nuqtada muqobil (qayta tiklanuvchi) energiya manbalari iqtisodiyot uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda.

Quyosh, shamol va gidroenergetika nafaqat ekologik toza energiya manbai, balki minglab yangi ish o‘rinlari yaratuvchi sohaga aylanib bormoqda.

O‘zbekistonning tabiiy ustunliklari

O‘zbekiston yiliga o‘rtacha 300 kundan ortiq quyoshli ob-havoga ega. Bu esa mamlakatni Markaziy Osiyodagi eng istiqbolli quyosh energetikasi hududlaridan biriga aylantiradi. Shu bilan birga:

- Navoiy va Qoraqalpog‘iston hududlarida shamol salohiyati yuqori,

- tog‘li hududlarda kichik gidroelektr stansiyalar qurish imkoniyatlari mavjud.

Ana shu resurslardan foydalanish amalda yangi ish o‘rinlari yaratishga xizmat qilmoqda.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda bir qator yirik muqobil energiya loyihalari amalga oshirilmoqda.

Masalan, Navoiy viloyatida ishga tushirilgan yirik quyosh elektr stansiyasi:

- qurilish bosqichida yuzlab quruvchi va muhandislarni,

- ekspluatatsiya jarayonida esa doimiy texnik xodimlarni ish bilan ta’minladi.

Xuddi shunday, Samarqand va Jizzax viloyatlarida barpo etilgan quyosh elektr stansiyalari mahalliy aholi uchun:

- elektr montajchilari,

- servis mutaxassislari,

- laboratoriya va nazorat xodimlari

kabi yangi kasblarni shakllantirmoqda.

Muqobil energiyaning eng muhim jihatlaridan biri — qishloq joylarda bandlikni oshirishidir. Kichik quyosh panellari va mini GESlar:

- fermer xo‘jaliklari,

- suv nasoslari,

- issiqxonalar

uchun o‘rnatilmoqda. Bu esa nafaqat elektr tejamkorligini oshiradi, balki mahalliy yoshlarni texnik xizmat ko‘rsatish, sozlash va monitoring ishlari orqali doimiy daromad manbai bilan ta’minlaydi.

Bugun O‘zbekistonda quyosh panellari montajchisi, shamol turbinalari operatori, energiya auditori kabi yangi kasblarga talab ortib bormoqda. Kasb-hunar markazlari va oliy ta’lim muassasalarida muqobil energetika yo‘nalishlari kengaymoqda. Bu esa yoshlar uchun zamonaviy va kelajak kasblarini egallash imkonini bermoqda.

IRENA (Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi) ma’lumotlariga ko‘ra, qayta tiklanuvchi energetika bandlik yaratish bo‘yicha eng tez rivojlanayotgan sohalardan biridir. O‘zbekiston ham bu global jarayonga faol qo‘shilib, muqobil energiyani iqtisodiy o‘sish va bandlik manbai sifatida rivojlantirmoqda.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonning qayta tiklanadigan energiya salohiyati sezilarli darajada oshdi.

Mamlakatda qiymatli “yashil” energetika imkoniyatlaridan foydalanish orqali 2025 yilda qayta tiklanadigan energiyani o‘rnatilgan quvvati 10 027 MVtga yetdi — bu uning umumiy elektr quvvatida sezilarli ulushni tashkil qiladi.

Shu yilning birinchi choragida quvvati kengaygan quyosh va shamol energetika stansiyalari umumiy hisobda 2,368 milliard kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqardi, bu bir yil avvalgi davr bilan solishtirganda 40 %ga ko‘pdir.

2025 yilda quyosh va shamol elektr stansiyalari birgalikda 10,5 milliard kVt·soat energiya ishlab chiqargan — bu 2024 yilga nisbatan 2,1 marta ko‘pdir.

Mazkur energiya manbalari bilan ishlab chiqarilgan elektr energiyasi oqibatida miqdordagi tabiiy gaz quvvat zaxiralarini tejash va atmosferaga chiqadigan zararli moddalarni kamayishiga erishilgan.

Bu raqamlar nafaqat ekologik samaradorlikni ko‘rsatadi, balki muqobil energiya tarmoqlarining rivojlanishi yanada ko‘proq ish o‘rinlarini yaratayotganini ham anglatadi.

Qayta tiklanadigan energiya loyihalari quyidagicha sohalarda ish o‘rinlari yaratadi:

- Qurilish va montaj ishlari: quyosh panellari, shamol turbinalari o‘rnatish, liniya va podstansiyalar qurilishi.

- Ekspluatatsiya va texnik xizmat: stansiyalarni ishga tushirish, monitoring, remontlar.

- Hududiy xizmat va qo‘llab-quvvatlash: mahalliy xizmat tashkilotlari, ta’lim markazlari, logistika va material yetkazib berish.

Masalan, “Solar Cluster” kabi loyihalar faqatgina qurilish bosqichida emas, balki kelgusida ham minglab maxsus ko‘nikmalarga ega mutaxassislar uchun doimiy ish o‘rinlari yaratadi — buning natijasida mahalliy hamda chet el investitsiyalari jalb qilinadi.

Ta’lim, bandlik va yoshlar uchun imkoniyatlar

- texnik ta’lim sohasidagi e’tiborni oshiradi,

- yoshlar uchun zamonaviy kasblarni shakllantiradi,

- yolg‘iz immunitetga ega bo‘lgan texnologiyalar bo‘yicha malakali mutaxassislar talabini kuchaytiradi.

Bunda ta’lim muassasalari quyosh va shamol energetika bo‘yicha o‘quv kurslarini, malakani oshirish treninglarini, laboratoriya va tajribalarni tashkil etish orqali mutaxassislar tayyorlaydi.

Bu esa nafaqat ijtimoiy dastak, balki ijtimoiy tadbirkorlik uchun yangi yo‘nalishlarni ochadi.

Xususan, hukumat 2030 yilga kelib qayta tiklanadigan energiyaning umumiy ulushini sezilarli darajada oshirish, yangi energiya ob’ektlarini barpo etishni kuchaytirish, energiya zaxiralarini optimallashtirishni maqsad qilgan.

Xulosa

Muqobil energiya nafaqat ekologik jihatdan toza energiya manbai, balki:

- mamlakat iqtisodiyotini xilma-xillashtirish,

- energiya sohasida barqarorlikni ta’minlash,

- yoshlar va mahalliy jamoalar uchun yangi, barqaror ish o‘rinlari yaratish

- energiya xavfsizligini mustahkamlash,

- atrof-muhitni muhofaza qilish,

eng muhimi, qo‘shimcha va barqaror ish o‘rinlari yaratish uchun muhim vositaga aylanmoqda. Shu bois, bu sohani rivojlantirish nafaqat kabi ijtimoiy muhim vazifalarni ham hal qilib bermoqda. Shu sababli ushbu sohada investitsiya va ta’limga e’tiborni kuchaytirish – mamlakatning kelajak rivoji uchun muhim omillardan biridir.

Ma'muriy-xo'jalik va mehnatni muhofaza

qilish bo'limi boshlig'i E.Qosimov