Bugungi kunda dunyo mislsiz sur’atlarda raqamli taraqqiyot sari intilmoqda. Zamonaviy axborot texnologiyalari iqtisodiyot, ta’lim, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi va davlat boshqaruvi kabi barcha sohalarga chuqur kirib bormoqda. O‘zbekiston ham bu jarayondan chetda qolmay, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi asosida keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirmoqda.

Raqamlashtirish jarayoni davlat xizmatlari sifatini oshirish, byurokratik to‘siqlarni kamaytirish, fuqarolar uchun qulaylik yaratish va eng muhimi, ochiqlik hamda shaffoflikni ta’minlashga xizmat qilmoqda. Bu o‘zgarishlar adliya tizimida ham yaqqol namoyon bo‘lmoqda.

Nima uchun raqamli adliya muhim?

Adliya organlari jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish hamda huquqiy madaniyatni yuksaltirishda muhim o‘rin tutadi. Shu sababli ushbu tizim faoliyatini zamonaviy texnologiyalar asosida tashkil etish davr talabi hisoblanadi.

Bugungi kunda dunyoda “Raqamli adliya” (Digital Justice) tushunchasi keng qo‘llanilmoqda. Bu adliya tizimida raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, elektron hujjat aylanishi va masofaviy xizmatlardan foydalanish orqali fuqarolarga yanada tezkor va sifatli xizmat ko‘rsatishni anglatadi.

Raqamli adliyaning asosiy maqsadi – inson omilini kamaytirish, korrupsiya xavflarini oldini olish, huquqni qo‘llash amaliyotini soddalashtirish va adolatga erishish imkoniyatlarini kengaytirishdir.

O‘zbekistonda qanday ishlar amalga oshirilmoqda?

So‘nggi yillarda adliya tizimida keng ko‘lamli raqamlashtirish ishlari amalga oshirildi. Davlat xizmatlari markazlari faoliyati takomillashtirildi, ko‘plab xizmatlar elektron shaklga o‘tkazildi, huquqiy axborot tizimlari yaratildi.

Bugungi kunda fuqarolar va tadbirkorlar ko‘plab xizmatlardan my.gov.uz portali orqali foydalanmoqda. Shuningdek, lex.uz, e-notarius, e-ijro kabi platformalar huquqiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi.

Davlat xizmatlarining elektron shaklga o‘tkazilishi natijasida hujjatlarni rasmiylashtirish uchun sarflanadigan vaqt va mablag‘lar sezilarli qisqardi. Masalan, tadbirkorlik subyektlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayonining avtomatlashtirilishi natijasida biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish muddati 30 daqiqagacha qisqardi.

Bu islohotlar xalqaro reytinglarda ham o‘z aksini topmoqda. O‘zbekistonning biznes yuritish va innovatsion rivojlanish bo‘yicha xalqaro ko‘rsatkichlari yildan-yilga yaxshilanib bormoqda.

“Smart Justice” va “Legal Tech” – kelajak adliyasi

Adliya tizimining navbatdagi rivojlanish bosqichi “Smart Justice” (Aqlli adliya) va “Legal Tech” texnologiyalarini joriy etish bilan bog‘liq.

Mazkur loyihalar orqali fuqarolar ko‘plab huquqiy xizmatlarni masofadan turib olishi, sun’iy intellekt yordamida huquqiy maslahatlar olishi hamda huquqiy muammolarini tezkor hal etishi mumkin bo‘ladi.

Shuningdek, Face ID, Digital ID va Smart ID kabi zamonaviy identifikatsiya tizimlarining joriy etilishi xizmatlardan foydalanishni yanada qulaylashtiradi.

Raqamli adliya jamiyatga nima beradi?

Raqamli texnologiyalarni adliya tizimiga keng joriy etish:

• davlat xizmatlari sifatini oshiradi;
• korrupsiya xavflarini kamaytiradi;
• fuqarolar va tadbirkorlarning vaqtini tejaydi;
• huquqiy xizmatlardan foydalanishni soddalashtiradi;
• davlat organlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligini ta’minlaydi;
• investitsiyaviy jozibadorlikni oshiradi;
• huquqiy madaniyatning yuksalishiga xizmat qiladi.

Xulosa

Bugungi kunda adliya tizimini raqamlashtirish O‘zbekistonda huquqiy davlat qurishning muhim shartlaridan biriga aylanmoqda. “Raqamli adliya” modeli nafaqat texnologik yangilik, balki fuqarolarga yanada yaqin, ochiq va samarali adliya tizimini shakllantirishga xizmat qiladigan yangi boshqaruv falsafasidir.

Kelgusida “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida adliya tizimi yanada zamonaviy, shaffof va fuqarolarga yo‘naltirilgan tizimga aylanishi kutilmoqda. Bu esa aholining adolatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash, huquq va erkinliklarning kafolatli himoyasini ta’minlash hamda mamlakat taraqqiyotini jadallashtirishga xizmat qiladi.

G‘afurova Nozimaxon Eldarovna

Yuridik fanlar doktori (DSc),

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirliligi huzuridagi

 Yuridik kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini

oshirish instituti professori

gafurovanozimakhon@mail.ru

+998958703242